Νεοελληνική Γλώσσα Α’ Λυκείου: Προετοιμασία Διαγωνίσματος

Νεοελληνική Γλώσσα Α’ Λυκείου  Κοινωνικές γλωσσικές ποικιλίες 1.      Γλώσσα και Σχολείο: Η σχολική γλώσσα: γλωσσικές πρακτικές μαθητών – μαθητριών στην τάξη

  2.      Γλώσσα και Φύλο:  γλωσσικές πρακτικές μαθητών – μαθητριών στην τάξη

 
        Ειδικές γλώσσες: Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης


Κ ε ί μ ε ν ο

Με επιτόπιες έρευνες και συμμετοχική παρατήρηση στο επικοινωνιακό πλαίσιο της τάξης, έχει διαπιστωθεί ότι οι γλωσσικές πρακτικές (συμπεριφορές) των μαθητών κατά τη διάρκεια του μαθήματος διαφέρουν αισθητά με κριτήριο το φύλο. Πιο συγκεκριμένα η γλώσσα των μαθητριών είναι σε γενικές γραμμές περισσότερο «επιμελημένη» και «ευγενική» σε σχέση με τη γλώσσα των μαθητών, η οποία είναι λιγότερο «επιμελημένη» και «ευγενική».

Οι μαθήτριες αποφεύγουν συστηματικά τη χρήση έντονων επιφωνημάτων αποδοκιμασίας και αγενών εκφράσεων, ενώ χρησιμοποιούν πολύ συχνά εκφράσεις που φανερώνουν ευγένεια, όπως «παρακαλώ», «συγγνώμη, κύριε/α», «ευχαριστώ πολύ», «θα μπορούσα;», «μήπως είναι εύκολο;». Κοινωνικοποιούνται, δηλαδή, από πολύ μικρή ηλικία σε μια γλώσσα «προσεγμένη και ευγενική, χωρίς γραμματικοσυντακτικές παρατυπίες και κοινωνικές χοντράδες».  Η γλώσσα αυτή θεωρείται ότι ταιριάζει στο φύλο τους και την οποία είναι υποχρεωμένες να υιοθετήσουν για να προσληφθούν μελλοντικά ως κανονικές γυναίκες. Η γλώσσα που χρησιμοποιούν τα κορίτσια επηρεάζεται επιπλέον σε μεγάλο βαθμό από τα μέσα ενημέρωσης και ψυχαγωγίας που προβάλλουν «πρότυπα θηλυκότητας» και τη γλώσσα που θεωρείται κατάλληλη γι’ αυτά.

Οι μαθητές, αντίθετα, κάνουν συχνή χρήση έντονων επιφωνημάτων αποδοκιμασίας και υβριστικών εκφράσεων, ενώ χρησιμοποιούν πολύ σπάνια εκφράσεις ευγένειας όπως οι προαναφερόμενες. Υιοθετούν δηλαδή, μια γλώσσα «σκληρή», μη «επιμελημένη», που θεωρείται ότι ταιριάζει στους άντρες και στον κοινωνικό ρόλο του φύλου τους. Η γλώσσα που χρησιμοποιούν τ’ αγόρια επηρεάζεται και διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από τα μέσα ενημέρωσης και ψυχαγωγίας που προβάλλουν «πρότυπα ανδρισμού» και την κατάλληλη γλώσσα γι’ αυτά.

Οι μαθήτριες επιπλέον, όπως διαπιστώθηκε, λαμβάνουν το λόγο στις περισσότερες περιπτώσεις όταν επιλεγούν από το/τη δάσκαλό/λα τους για να συνεισφέρουν στην εξέλιξη της συνομιλίας. Αντίθετα οι μαθητές αρκετά συχνά επιδιώκουν να παρεμβαίνουν στο μάθημα με αυθαίρετο τρόπο, χωρίς να έχουν επιλεγεί από το/τη δάσκαλό/λα τους (αυτοεπιλογή) και με αυτό τον τρόπο δε συμμορφώνονται προς τους άγραφους κανόνες που ισχύουν στη σχολική τάξη. Το γεγονός αυτό έχει ως άμεση συνέπεια να δέχονται οι μαθητές επιπλήξεις γι’ αυτή την απαράδεκτη συμπεριφορά τους και σε περιπτώσεις συχνής επανάληψης να απειλούνται με ποινές ή να τιμωρούνται.

Με τη συμμετοχική παρατήρηση εντοπίσαμε ένα μαθητή ο οποίος μιλούσε πάντα ευγενικά, σε ήρεμο τόνο και απέφευγε τη χρήση έντονων επιφωνημάτων αποδοκιμασίας. Ο μαθητής αυτός γινόταν συχνά στόχος χλευασμού, ειρωνικών σχολίων και λεκτικών επιθέσεων τόσο από τους συμμαθητές του όσο κι από τις συμμαθήτριές του μερικές φορές, γιατί «όλες και όλοι μετριόμαστε με το στερεότυπο, την επιταγή της επιθυμητής και προσδοκώμενης γυναικοπρεπούς/ανδροπρεπούς συμπεριφοράς» και επομένως η γλωσσική μας συμπεριφορά πρέπει να ευθυγραμμίζεται μ’ αυτό το στερεότυπο.

Ερωτήσεις - Ασκήσεις 

·         Ερωτήσεις κριτικής πρόσληψης του κειμένου

Α. Δώσε ένα τίτλο στο κείμενο

Β. Ποια είναι η βασική αντίθεση που παρουσιάζεται στο κείμενο;

(Στην απάντησή σου μπορείς να αντιγράψεις ένα χωρίο του κειμένου ή να το αποδώσεις με δικά σου λόγια)

Γ. Χαρακτήρισε κάθε φράση ως Σωστή (Σ) ή Λαθεμένη (Λ) ανάλογα με το αν συμφωνεί ή διαφωνεί με το περιεχόμενο του κειμένου

1. Τα κορίτσια δε χρησιμοποιούν πολύ συχνά εκφράσεις που φανερώνουν ευγένεια.

2. Η γλώσσα που χρησιμοποιούν τα κορίτσια επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τα μέσα ενημέρωσης και ψυχαγωγίας

3. Τα ΜΜΕ επηρεάζουν μόνο τα κορίτσια στον τρόπο ομιλίας και συμπεριφοράς.

4. Τα αγόρια σχεδόν ποτέ δε δημιουργούν προβλήματα στη διαδικασία του μαθήματος.

Δ. Για ποιους λόγους, σύμφωνα με το κείμενο, αγόρια και κορίτσια έχουν διαφορετική γλωσσική συμπεριφορά στο σχολείο;

·         Ασκήσεις Λεξιλογίου

1. Εντοπίστε και καταγράψτε λέξεις που αναφέρονται σε συμπεριφορές και  σχέσεις που αναπτύσσονται 1. μεταξύ μαθητών/τριών και 2. μεταξύ μαθητών/τριών και δασκάλων

π.χ. επικοινωνιακό πλαίσιο, ευγενική (γλώσσα), επιμελημένη (γλώσσα), ήρεμο τόνο

2. Εντοπίστε και καταγράψτε λέξεις επιστημονικούς όρους: γλωσσολογίας (κοινωνιογλωσσολογίας), κοινωνιολογίας, κοινωνιολογίας της εκπαίδευσης, ψυχολογίας

π.χ. επικοινωνιακό πλαίσιο, γλωσσικές πρακτικές, γραμματικοσυντακτικές παρατυπίες

·         Ασκήσεις σύνταξης κειμένου (Παραγωγή λόγου)

1^ο κείμενο: Άρθρο

 Ο διδάσκοντας της τάξης αντιλαμβάνεται τις επιθέσεις των συμμαθητών του προς ένα μαθητή ο οποίος μιλούσε πάντα ευγενικά, σε ήρεμο τόνο και απέφευγε τη χρήση έντονων επιφωνημάτων αποδοκιμασίας  Πώς πρέπει να αντιμετωπίσει την περίπτωση των επιθέσεων εναντίον του μαθητή αυτού ο διδάσκοντας;

(Απάντηση σε μορφή άρθρου:

Τίτλος / ερέθισμα επικαιρότητας / γ’ ενικό πρόσωπο, α’ πληθυντικό πρόσωπο, γ’ πληθυντικό πρόσωπο / επίσημη γλώσσα, σοβαρό ύφος / μια παράγραφος 80 -120 λέξεις)

2^ο κείμενο: Ανακοίνωση - Εισήγηση

Το παραπάνω κείμενο αναφέρεται σε τάξεις Ε’ και ΣΤ’ Δημοτικού.

Ποια είναι η δική σας εμπειρία από το δημοτικό σχετικά με αυτό τα θέμα;

(Απάντηση σε μορφή ανακοίνωσης - εισήγησης στην τάξη:

Χαιρετισμός /ταυτότητα εισηγητή / ερέθισμα ανακοίνωσης / α’ ενικό πρόσωπο, α’ πληθυντικό πρόσωπο, γ’ ενικό πρόσωπο, γ’ πληθυντικό πρόσωπο /  επίσημη γλώσσα, σοβαρό ύφος. Θα αναφερθούμε, έστω και μια φορά, σε προσωπικές εμπειρίες, οπότε το ύφος μας μπορεί, σε ορισμένα σημεία, να χρωματιστεί συναισθηματικά / 3-4 παράγραφοι: 1 παρ. εισαγωγή, τουλάχιστον 40 λέξεις, 1-2 παρ. κυρίως θέμα, τουλάχιστον 80 λέξεις, 1 παρ. επίλογος, τουλάχιστον 40 λέξεις)

3^ο κείμενο: Ανακοίνωση - Εισήγηση

Το παραπάνω κείμενο αναφέρεται σε τάξεις Ε’ και ΣΤ’ Δημοτικού.

Πώς διαμορφώνεται η κατάσταση σ’ αυτό το θέμα στο Λύκειο;

Οδηγίες: όπως στο 2^ο  κείμενο.

4^ο Κείμενο: Απάντηση σε ερώτηση έρευνας – Προσχεδιασμένος προφορικός λόγος

Ποια είναι η δική σου συμπεριφορά και ειδικότερα η γλωσσική συμπεριφορά φέτος στην Α’ Λυκείου κατά τη διάρκεια του μαθήματος;

(Απάντηση σε  προσχεδιασμένο προφορικό λόγο

Ταυτότητα ερωτώμενου/ α’ ενικό πρόσωπο: κυρίως, γ’ πληθυντικό πρόσωπο, γ’ ενικό πρόσωπο /  βιωματική, προσωπική γλώσσα / προσωπικό, αυθόρμητο, συναισθηματικό αλλά πάντα ευπρεπές ύφος.  1-2 παράγραφοι, τουλάχιστον 100 λέξεις)